Bệnh Cước (Chilblains) Mùa Rét Và Cách Trị Dứt Điểm

Khi nhiệt độ miền Bắc giảm sâu xuống dưới 10 độ C, bên cạnh các bệnh hô hấp, các phòng khám da liễu cũng tiếp nhận vô số bệnh nhân với bàn tay, bàn chân sưng húp, đỏ tím và ngứa ngáy dữ dội. Dân gian gọi là “Cước”, còn y học hiện đại gọi là Chilblains (hoặc Pernio).

Cước không nguy hiểm đến tính mạng nhưng lại gây ra sự khó chịu tột độ, ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và giấc ngủ. Đặc biệt, nhiều người do không hiểu đúng về bệnh đã xử lý sai cách (như hơ lửa, ngâm nước quá nóng) khiến tình trạng viêm loét trở nên nghiêm trọng hơn.

Vậy thực chất bệnh Cước là gì? Tại sao nó lại xuất hiện và làm thế nào để “tiễn biệt” cơn ngứa điên đảo này? Hãy cùng tìm hiểu.

1. Bệnh Cước (Chilblains) Là Gì? Tại Sao Bạn Lại Bị?

Rất nhiều người lầm tưởng Cước là do dị ứng thời tiết hoặc do “ở bẩn”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia da liễu, Chilblains là một phản ứng viêm của các mạch máu nhỏ (mao mạch) dưới da khi tiếp xúc với không khí lạnh.

Cơ chế gây bệnh:

Cơ thể chúng ta có cơ chế tự bảo vệ: Khi trời lạnh, các mạch máu ngoại vi (ở ngón tay, ngón chân, tai, mũi) sẽ co lại để giữ nhiệt cho các cơ quan quan trọng bên trong.

• Nếu bạn làm ấm cơ thể quá nhanh (ví dụ: đang đi ngoài đường lạnh cóng về liền hơ tay ngay vào máy sưởi hoặc ngâm chân nước nóng già), các mạch máu này sẽ bị giãn ra đột ngột.

• Tuy nhiên, các mạch máu lớn giãn nhanh hơn các mạch máu nhỏ. Máu dồn về quá nhanh trong khi các mao mạch nhỏ chưa kịp giãn nở để tiếp nhận, dẫn đến hiện tượng rò rỉ máu ra mô xung quanh.

• Hậu quả: Gây sưng nề, viêm đỏ, kích thích dây thần kinh gây ngứa và đau rát.

  

Ai dễ bị Cước tấn công?

• Người có tuần hoàn máu kém.

• Phụ nữ (tỷ lệ mắc cao hơn nam giới).

• Người sống ở vùng khí hậu lạnh ẩm (như mùa đông nồm ẩm miền Bắc).

• Người mắc bệnh Lupus ban đỏ hoặc Raynaud.

• Người đi giày quá chật hoặc không giữ ấm đủ.

2. Dấu Hiệu Nhận Biết: Đừng Nhầm Với Dị Ứng!

Các triệu chứng của bệnh Cước thường xuất hiện vài giờ sau khi tiếp xúc với lạnh:

1. Sưng đỏ và Biến màu: Các ngón tay, ngón chân sưng vù lên, căng bóng. Vùng da bị bệnh chuyển sang màu đỏ tươi, tím bầm hoặc xanh tím.

2. Ngứa “điên đảo”: Đây là triệu chứng khó chịu nhất. Càng ủ ấm (khi chui vào chăn ngủ), cảm giác ngứa càng dữ dội, châm chích như kim châm khiến người bệnh mất ngủ, chỉ muốn gãi trầy da.

3. Đau rát: Khi chạm vào hoặc đi lại thấy đau nhức.

4. Phồng rộp, nứt nẻ: Trường hợp nặng, trên da xuất hiện các mụn nước, vết nứt (nẻ) chảy máu hoặc loét da dẫn đến nhiễm trùng.

3. Những Sai Lầm “Chết Người” Khi Trị Cước Tại Nhà

Trước khi đến với giải pháp, hãy kiểm tra xem bạn có đang mắc phải 2 sai lầm kinh điển này không. Nếu có, hãy dừng lại ngay!

• ❌ Sai lầm 1: Hơ lửa hoặc ngâm nước nóng già ngay khi đi lạnh về.

  • Như đã giải thích ở trên, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột (Sốc nhiệt) chính là nguyên nhân khiến mạch máu vỡ ra, làm bệnh nặng thêm.

• ❌ Sai lầm 2: Gãi quá mạnh.

  • Cảm giác ngứa khiến bạn muốn gãi cho “đã”, nhưng gãi làm tổn thương da, tạo đường vào cho vi khuẩn, dễ gây nhiễm trùng, lở loét lâu lành.

4. Phác Đồ Điều Trị Và Chăm Sóc Chuẩn Y Khoa

Bệnh Cước thường tự khỏi sau 1-3 tuần nếu thời tiết ấm lên. Tuy nhiên, để giảm triệu chứng nhanh chóng, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:

a. Nguyên tắc “Làm ấm từ từ” (Quan trọng nhất)

Khi đi lạnh về, tuyệt đối không hơ sưởi ngay. Hãy làm ấm cơ thể dần dần bằng cách:

• Massage nhẹ nhàng bàn tay, bàn chân để kích thích lưu thông máu.

• Thay tất/găng tay khô ráo.

• Ủ ấm bằng nhiệt độ phòng hoặc nước ấm vừa phải (khoảng 35-37 độ), không dùng nước nóng bỏng.

b. Sử dụng thuốc bôi giảm ngứa

• Kem Corticoid nhẹ: (Như Hydrocortisone) giúp giảm viêm và giảm ngứa hiệu quả. Lưu ý: Chỉ bôi lớp mỏng, dùng ngắn ngày.

• Kem dưỡng ẩm: Vaseline hoặc các loại kem chứa Vitamin E, Lanolin giúp làm mềm da, giảm nứt nẻ, tạo hàng rào bảo vệ da khỏi cái lạnh.

• Dung dịch Calamine: Giúp làm dịu cảm giác ngứa rát tức thì.

c. Bài thuốc dân gian hỗ trợ (Lành tính)

• Ngâm chân nước Gừng + Muối: Gừng có tính ấm, giúp giãn mạch và lưu thông khí huyết. Đun nước gừng tươi, thêm chút muối, để nguội bớt (chỉ còn ấm ấm) rồi ngâm chân 15-20 phút trước khi ngủ.

  

• Lá lốt/Ngải cứu: Đun nước lá lốt hoặc ngải cứu ngâm chân tay cũng có tác dụng trừ hàn, giảm ngứa rất tốt.

d. Thuốc uống (Trường hợp nặng)

Nếu tình trạng sưng đau quá mức, bác sĩ có thể kê đơn thuốc giãn mạch (như Nifedipine) để cải thiện lưu thông máu. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc này uống nếu không có chỉ định.

5. Phòng Ngừa Cước Quay Trở Lại: “Phòng Hơn Chống”

Để không phải khổ sở chịu đựng cơn ngứa mỗi mùa đông, hãy chủ động phòng tránh:

1. Giữ ấm tuyệt đối: Luôn đeo găng tay, tất chân len dày khi ra ngoài. Đội mũ len che kín tai.

2. Chọn giày dép phù hợp: Tuyệt đối không đi giày chật, tất chật. Giày chật làm cản trở lưu thông máu, khiến chân lạnh hơn và dễ bị cước hơn. Hãy đi giày rộng rãi, thoáng khí.

3. Giữ khô ráo: Ẩm ướt là “đồng minh” của lạnh. Thay tất ngay nếu bị ướt mưa hoặc ra mồ hôi chân.

4. Vận động thường xuyên: Đừng ngồi lì một chỗ. Hãy đứng dậy đi lại, tập thể dục để bơm máu đến các đầu ngón tay chân.

5. Hạn chế Cafein và Thuốc lá: Nicotine và Cafein làm co mạch máu, khiến bệnh Cước trầm trọng hơn.

   

Bệnh Cước (Chilblains) tuy là bệnh lý ngoài da thông thường vào mùa đông nhưng lại gây ra những phiền toái dai dẳng. Đừng để đôi bàn tay, bàn chân sưng tấy làm ảnh hưởng đến công việc và giấc ngủ của bạn.

Hãy nhớ nguyên tắc vàng: “Giữ ấm – Làm ấm từ từ – Dưỡng ẩm”. Nếu thấy vùng da bị cước có dấu hiệu mưng mủ, loét hoặc sốt cao, hãy đến ngay cơ sở y tế để tránh biến chứng nhiễm trùng.