Báo Động Virus Nipah và Những Điều Cần Biết Ngay

Virus Nipah đang trở thành mối quan tâm lớn của y tế toàn cầu và khu vực. Với tỷ lệ tử vong cực kỳ cao và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc nắm vững thông tin và chủ động phòng ngừa là “tấm khiên” duy nhất để bảo vệ bản thân và gia đình. Dưới đây là tổng hợp chi tiết các khuyến cáo từ Bộ Y tế và HCDC về dịch bệnh nguy hiểm này.

1. Virus Nipah là gì? Tại sao nó được xếp vào mức độ nguy hiểm cao nhất?

Theo phân loại của ngành y tế, bệnh do virus Nipah gây ra được xếp vào Bệnh truyền nhiễm nhóm A. Đây là nhóm các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây truyền rất nhanh và phát tán rộng.

Sự nguy hiểm của virus Nipah nằm ở các yếu tố sau:

• Tỷ lệ tử vong “ám ảnh”: Khác với nhiều loại virus cúm thông thường, virus Nipah có tỷ lệ tử vong dao động từ 40% đến 75% số ca mắc. Đây là một con số rất cao, đặt ra thách thức lớn cho công tác điều trị và cứu sống bệnh nhân.

• Khoảng trống trong điều trị: Tính đến thời điểm hiện tại, y học thế giới chưa có vắc xin phòng ngừa và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho căn bệnh này, áp dụng cho cả người và động vật. Điều này đồng nghĩa với việc điều trị chủ yếu tập trung vào hỗ trợ triệu chứng và duy trì chức năng sống, khiến việc phòng bệnh trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

2. Tình hình dịch bệnh

Dựa trên thông tin giám sát dịch tễ mới nhất:

• Trên thế giới: Tại bang Tây Bengal của Ấn Độ, từ ngày 27/12/2025 đến 26/01/2026 đã ghi nhận 05 ca nghi ngờ, trong đó có 02 ca khẳng định dương tính với virus Nipah. Điều này cho thấy virus vẫn đang lưu hành và có khả năng bùng phát tại các ổ dịch cũ.

• Tại Việt Nam: Tin vui là tính đến thời điểm báo cáo (26/01/2026), Việt Nam CHƯA ghi nhận trường hợp nào mắc bệnh. Tuy nhiên, với sự giao thương và du lịch mở cửa, nguy cơ xâm nhập là hoàn toàn có thể xảy ra nếu chúng ta lơ là cảnh giác.

3. Con đường lây truyền: Virus Nipah tấn công con người như thế nào?

Hiểu rõ đường lây là chìa khóa để chặn đứng dịch bệnh. Virus Nipah có cơ chế lây lan đa dạng:

1. Lây từ động vật sang người: Vật chủ trung gian truyền bệnh chủ yếu là dơi ăn quả. Quá trình lây nhiễm có thể xảy ra khi con người tiếp xúc với chất thải của dơi hoặc động vật nhiễm bệnh (như lợn).

2. Lây qua thực phẩm: Đây là con đường rất dễ bị bỏ qua. Virus lây qua thực phẩm hoặc vật phẩm bị nhiễm virus (ví dụ: trái cây bị dơi cắn, nhựa cây tươi có chứa dịch tiết của dơi).

3. Lây từ người sang người: Virus có thể lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết (nước bọt, nước tiểu, dịch mũi họng…) của bệnh nhân nhiễm Nipah.

4. Dấu hiệu nhận biết và Triệu chứng điển hình

Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường kéo dài từ 4 đến 14 ngày. Việc phát hiện sớm các triệu chứng giúp tăng cơ hội sống sót và giảm nguy cơ lây lan cho cộng đồng.

• Giai đoạn đầu: Bệnh nhân thường xuất hiện các triệu chứng giống cúm bao gồm:

  • Đau đầu.

  • Đau cơ.

  • Nôn mửa.

  • Đau họng.

• Giai đoạn nặng: Bệnh tiến triển nhanh chóng dẫn đến các biến chứng thần kinh nghiêm trọng:

  • Chóng mặt.

  • Buồn ngủ.

  • Rối loạn ý thức.

  • Viêm não cấp tính (đây là biến chứng nguy hiểm nhất dẫn đến tử vong).

    

5. Bộ Y tế Khuyến Cáo: 3 Trụ Cột Phòng Bệnh Chủ Động

Trước tình hình dịch bệnh phức tạp, Bộ Y tế và HCDC đã đưa ra các khuyến cáo cụ thể chia làm 3 nhóm hành động chính mà người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt.

Nhóm 1: Đối với người đi về từ vùng dịch

Đây là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất mang mầm bệnh về địa phương.

• Hạn chế di chuyển: Người dân được khuyến cáo hạn chế đến khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết.

• Theo dõi sức khỏe 14 ngày: Trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch, cần tự theo dõi sức khỏe sát sao.

• Hành động khi có triệu chứng: Nếu xuất hiện các biểu hiện như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần thực hiện ngay 3 bước:

  1. Đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám.

  2. Hạn chế tiếp xúc với người khác để tránh lây lan.

  3. Thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ (nơi đã đến, thời gian lưu trú) cho bác sĩ.

Nhóm 2: Đảm bảo Vệ sinh ăn uống

Con đường lây nhiễm qua đường tiêu hóa là rất phổ biến đối với virus Nipah. Để phòng tránh, cần thực hiện:

• Ăn chín, uống sôi: Tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm cơ bản này.

• Xử lý trái cây: Rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn. Đặc biệt lưu ý: KHÔNG ăn trái cây có dấu hiệu bị dơi hoặc chim cắn, gặm nhấm. Đây là nguồn lây nhiễm trực tiếp nguy hiểm nhất.

• Tránh nhựa cây tươi: Không uống nhựa cây tươi chưa qua chế biến (ví dụ như nhựa cây chà là), vì dơi thường tiếp xúc và để lại dịch tiết tại các vị trí này.

Nhóm 3: Tiếp xúc an toàn và Vệ sinh cá nhân

Để cắt đứt chuỗi lây truyền từ động vật và từ người sang người:

• Tránh xa nguồn bệnh tự nhiên: Không tiếp xúc gần với dơi ăn quả.

• Vệ sinh tay: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt là sau khi tiếp xúc hoặc giết mổ động vật.

• Phòng hộ cá nhân: Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người nghi mắc hoặc đã mắc bệnh. Trong trường hợp bắt buộc phải chăm sóc bệnh nhân, phải sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ y tế đúng quy định.

  

Virus Nipah là một mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong cao và chưa có vắc xin. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát nguy cơ bằng sự hiểu biết và ý thức phòng bệnh chủ động.

Hãy thực hiện nghiêm túc thông điệp: “Ăn chín, uống sôi, rửa tay thường xuyên và trung thực khai báo y tế”. Hãy chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng ngay từ hôm nay.